4 Eylül 2010 Cumartesi

Ce-e!

(Açıklama: İki bölümlü bir yazıdır. Bölümlerle ilgili açıklama bu metnin içinde verilmiştir.)


Madrid'in Katalan Anayasası'nı bombalamış olmasına (bkz) aldırmadan, ya da belki tam da ona inat, Katalan iktidarının 'Katalancayı bulaştırma' politikası hızla genişliyor. Hatta artık 'bulaştırma'dan 'zorunlu enjeksyon'a doğru kayıyor.

Ucu biraz bize de dokunabilecek -daha doğrusu dokunsa, şöyle biraz bizi de dürtse fena olmayacak- bir kararname, henüz onaylanmamış haliyle bile, gündemi işgal etmiş durumda. Katalunya Hükümeti'nin 'Yenilikler, Üniversiteler ve Şirketler' Bakanı Josep Huguet'in başkanlığında hazırlanan kararnameye göre Katalunya üniversitelerinde görev alan akademik personelin C seviyesinde Katalanca bildiğini belgelemesi, yani Katalanca C sınavını geçmesi gerekecek. Bu zorunluluktan halihazırda üniversite bünyesinde bulunan ve başka bir üniversiteye geçmeyecek hocalar ve kısa süre 'konuk hoca' olarak ders verip ülkesine geri dönecek olan yabancı hocalar muaf tutulacak. Ancak Katalunya'da kalmaya karar veren ya da yıllardır yurtdışında ders vermiş olup da artık Katalunya'ya dönmek isteyen akademisyenlerin C seviyesinde Katalanca bildiklerini belli bir süre zarfında belgelemeleri gerekecek.

Bence bu konunun iki önemli yüzü var. Akademisyenlerden C seviyesi diploması isteniyorsa öncelikle bu seviyeyle ve Katalanca öğretimiyle ilgili bazı noktalara değinmeden bu isteme karşı ya da taraf olanları tamamen anlayamayacağımızı düşünüyorum. O yüzden ilk olarak bu bölümde Katalanca seviye sisteminden biraz bahsetmek istiyorum. Ardından, Ce-e (2)'de kararnamenin aldığı tepkilere ve kendi görüşüme değineceğim. Dileyenler doğrudan ikinci yazıya geçebilirler.

Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Sınıflandırması (ingilizcesi için bkz) olarak adlandırılan sisteme göre yabancı dil eğitiminde öğrencinin alması gereken yol A1, A2, B1, B2, C1, C2 şeklinde 6 seviyeye ayrılmış durumda. Her seviyede sözlü anlatım, yazılı anlatım, dinlediğini anlama ve okuduğunu anlama becerilerinin belli konular etrafında geliştirilmesi gerekiyor. C2 hepimizin 'ana dili gibi' kalıbıyla tanımladığımız seviyeye denk geliyor. Söz konusu kararnamede istenilen C seviyesi ise C1'e tekabül ediyor. Yani bir-iki ufak hatası olsa da diploma sahibinin Katalanca'yı çok akıcı bir biçimde konuştuğunu belgeleyen bir seviye. Dili 'Normalleştirme'* Enstitüsü'nün (Consorci per a la Normalització Linguística - CPNL) sayfasında yer alan seviye şeması ise şöyle:




Ayrıca, bir detay olarak belirtelim ki Katalanca için D1 ve D2 seviyeleri de mevcut. Bu seviyeler yabancı öğrencilere de açık olmakla birlikte asıl hedef kitlesi editörlük, çevirmenlik vb dilbilgisel ve dilbilimsel alanlarda çalışacak ve ana dili Katalanca olan profesyoneller ve iş yerinde 'dil tazminatı' almayı hedefleyen Katalanlar. Haliyle Katalanca D sınavı fazlasıyla zor bir sınav. Çalışıp da geçememiş Katalan arkadaşlarım mevcut.

C sınavına geri dönersek, 1990larda ilk ve orta öğretimde Katalanca eğitime geçildiği için liseyi o tarihlerden itibaren bitirenlerden istenmeyen C diploması 90lardan önce lise bitirmiş katalanların da alması gereken bir diploma. Yani yukarıda bahsettiğimiz gibi kararname yalnızca yabancı akademisyenleri etkilemiyor. Ana dili katalanca olan ve belki de yıllardır ders vermekte olan hocaları da etkiliyor.

Kendi deneyimimden yola çıkarak C seviyesine kadar yorum yapamam; ancak başlangıç seviyeleri hakkında bazı şeyler söyleyebilirim. Katalanca eğitiminde temel bir eksiklik olduğunu ve bunun kararnamenin muattaplarının bir bölümüne haksızlık edebileceğini düşünüyorum (kararnamenin toptan haksızlık olarak görülebileceği noktalara da geleceğim). Bir yabancı olarak adımlarınızı resmi sisteme göre atıp yukarıdaki seviyeleri sıfırdan başlayarak bir bir atlamayı seçerseniz gereksiz bir zaman kaybı yaşayabilirsiniz. Bu, sizin Katalancaya benzer bir dil bilip bilmediğinize bağlı. Özellikle İspanyolca, Fransızca ve ya İtalyanca biliyorsanız şu andaki içeriğiyle yukarıdaki şemada yer alan Bàsic seviyesinin sınavını bir iki ayda geçebilecekken neredeyse bir yıl ders almanız gerekiyor. Çünkü program size göre yavaş ilerliyor. Diğer yandan, şu da doğrudur ki yukarıda söylediğim dillerinden birini bilmek bazen dezavantaj bile olabilir. Genellikle birden fazla benzer dil bildiğinizde bir yenisine hızlı başlarsınız ama belli bir noktadan sonra aynı hızla ilerlemek zorlaşır. Başta işinizi, kelime ezberinizi, dilbilgisi hakimiyetinizi kolaylaştıran benzerlik daha sonra 'benzerliğin' doğası gereği var olan 'ufak ama hayati farklılıklar'ı gözden kaçırmanıza, içselleştirmekte zorlanmanıza neden olur. Dolayısıyla C seviyesine ulaşmanın ana dili katalanca olmayan herkes için zor olduğunu düşünüyorum.

Üstüne üstlük Katalanca yazımı çok karmaşık bir dil. E'lerin büyük kısmının A, O'ların büyük kısmının U okunduğu, apostrof ve tirelerin yan yana kullanıldığı, son harfların bizdeki yumuşama/benzeşme misali değişebildiği vs bir dil Katalanca. Dolayısıyla liseyi Katalanca okumamış çoğu Katalan bugün çok önemli yazım hataları yapmaya devam ediyor. Hatta çoğu C'nin yazılısını geçemeyebilir bile. Kaldı ki C detaycı bir sınav olarak ün salmış durumda. Yanlış konulan aksanların, konuşanın yabancı olduğunu belli eden telaffuzların affedilmediği hayli mükemmeliyetçi bir sınav -en azından benim hocamın anlattığı anekdotlardan edindiğim izlenim bu. Göz attığım kadarıyla örnek sınav pek geçilmesi imkansız durmuyor; ama düzeltme kritelerini bilmediğim için kesin bir fikir veremem sizlere-.

Bütün bunlardan yola çıkarak C seviyesinde Katalanca bildiğini belgelemenin birçokları için zorlu ve sabır gerektiren bir hedef, hatta caydırıcı bir etken olabileceğini söyleyebiliriz. Öte yandan, ister akademisyen, ister öğrenci olsun burada yükseköğretimde kalıcı olarak yer alacaklardan Katalunya'nın eş-resmi dili olan Katalancayı doğru ve etkili kullanmalarını beklemek yanlış bir şey gibi durmuyor. Katalancayı yabancı dil olarak öğrenecekler söz konusu olduğunda düzenlemenin eksikleri, sabırsız ve acımasız yönleri olsa bile.

Peki nedir problem? Bu kararname neden sert tartışmalara neden olmakta? Hangi uç noktalara çekilebileceği, hatta hangi yönleriyle zaten doğuştan 'uç' bir kararname olduğu savunulmakta? Hangi karşı gerekçeler sunulmakta?

İşte şimdi ikinci bölüme geçebiliriz.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder